Perełki przyrodnicze Górnego Śląska
OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA FLORY NA OBSZARZE AGLOMERACJI KATOWICKIEJ
Katowice i przyległe do niego miasta uznawane są w Polsce , a także w Europie za obszar klęski ekologicznej o silnie zdegradowanym środowisku przyrodniczym. Jednakże dane o zasobach przyrodniczych regionu, gromadzone przez instytucje naukowe, jednostki administracyjne i miłośników przyrody dowodzą, że przyroda województwa , a w tym najbardziej zurbanizowanego regionu jakim jest aglomeracja katowicka Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, jest wciąż zaskakująco bogata i obfitująca w osobliwości i rzadkości fauny i flory [ 7 ].
Na obszarze województwa stwierdzono ponad 150 dobrze wyodrębnionych zespołów roślinnych, które obejmują zespoły leśne i zaroślowe, zespołów nieleśnych naturalnych i nieleśnych pochodzenia antropogenicznego, tj. zespoły półnaturalne i synantropijne.
Największą wartość przyrodniczą maja zespoły endemiczne reprezentowane przez zespoły warzuchy polskiej i oleśnika górskiego. Endemit to gatunek , który powstał w danym miejscu w przeszłości i nigdzie indziej nie występuje!
Warzucha odkryta została w źródliskach rzeki Białej i opisana przez krakowskiego botanika E. Frohlicha. Niestety w latach 50. Naszego wieku z powodu eksploatacji piasku dla potrzeb górnictwa ,obniżono poziom wód gruntowych i roślina ta zanikła na tym stanowisku. Ratunkiem stały się działania pracowników Zakładu ochrony Przyrody PAN w Krakowie, którym udało się przenieść resztki populacji z okolic Białej Przemszy do wywierzyska rzeki Centurii. Roślina przyjęła się na nowym terenie i jest przykładem gatunku uratowanego od zagłady [ 8 ].
Pomimo niespotykanej w żadnym innym regionie Polski koncentracji przemysłu wydobywczego, ciężkiego, energetyki oraz urbanizacji przestrzeni, obszary Katowic pod względem powierzchni zachowanych lasów nie należą do najuboższych w kraju. Lesistość obszarów byłego województwa katowickiego wynosi 28,1%, co stawia ja na 20 miejscu w kraju. Aktualnie udokumentowanych jest w woj. śląskim 27 zespołów leśnych , które stanowią większość zbiorowisk leśnych naszego kraju.
Największą lesistością charakteryzują się obszary górskie. Są to obszary mało przydatne dla celów rolniczych z uwagi na ostry klimat i ukształtowanie terenu. Duże kompleksy leśne występują na Wyżynie Śląskiej i w Kotlinie Oświęcimsko -Raciborskiej. Lasy występują tam głownie na siedliskach ubogich o glebach bielicowych suchych i wilgotnych. Do najbardziej zniszczonych i zdegradowanych należą lasy w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym. Ale i tutaj znajdują się wyjątki do których możemy zaliczyć dobrze wykształcone zbiorowiska lasów bukowych z dorodnym drzewostanem np. w rezerwatach " Murcki" ,"Segiet", lasy w Reptach, czy bór bagienny w proponowanym rezerwacie "Płone Bagno" w Katowicach.
Znaczne powierzchnie fitocenoz borowych występują w lasach lubelskich i kobiórsko - pszczyńskich. Często kwalifikują się one do ochrony rezerwatowej.
Obok lasów gospodarczych spotyka się również w woj. śląskim lasy antropogeniczne, które powstały w wyniku rekultywacji lub spontanicznego zarastania terenów przemysłowych, tj. zwałowisk, wyrobisk, zapadlisk.
Biorąc pod uwagę zależność pomiędzy poszczególnymi zbiorowiskami leśnymi , a warunkami siedliskowymi możemy wyróżnić na omawianym terenie bory mieszane, sosnowe i świerkowe, które preferują siedliska mało zasobne, lub ubogie w związki pokarmowe, o szerokim zakresie uwilgocenia oraz lasy liściaste preferujące siedliska żyzne, bez względu na stopień wilgotności. Zdecydowanie przeważają w woj. śląskim bory świerkowe, sosnowo - świerkowe, sosnowe i bory mieszane [ 8].
